Dorosłe dzieci alkoholików – doświadczenie odrzucenia

czyli doświadczenia z dzieciństwa i ich wpływ na schematy zachowań w dorosłym życiu

Wychowywanie się w rodzinie alkoholowej owocuje całym zespołem doświadczeń, które wraz z dorastaniem dzieci z rodzin alkoholowych stają się zrębem różnego rodzaju problemów emocjonalnych i schematów zachowań, które utrudniają osobom tym funkcjonowanie w dorosłości. Mimo iż Dorosłe Dzieci Alkoholików nie tkwią już w dysfunkcyjnych rodzinach, bardzo często nie są w stanie ułożyć sobie życia i prowadzić je w satysfakcjonujący sposób. Jakie doświadczenia z dzieciństwa kształtują syndrom DDA i jakie są ich efekty?

Na syndrom DDA skłaniają się następujące doświadczenia z dzieciństwa:

• poczucie odrzucenia
• brak jednoznacznego systemu wartości
• nieprzewidywalność zachowań rodziców
• atmosfera zagrożenia w rodzinie
• przemoc i nadużycia seksualne

Efekty tych doświadczeń, będę po kolei omawiać w poszczególnych częściach artykułów poświęconych Dorosłym Dzieciom Alkoholików.

Doświadczenie odrzucenia w syndromie DDA

Dziecko wychowywane w rodzinie alkoholowej doznaje syndromu odrzucenia. Odrzuca je osoba pijąca, która przedkłada alkohol nad dziecko i jego potrzeby, a często także, za syndrom odrzucenia odpowiada również drugi, nie pijący rodzic, który jako osoba współuzależniona, skupia się na alkoholiku nie mając czasu dla dziecka. Efektem doświadczenia odrzucenia w syndromie DDA jest:

• lęk przed odrzuceniem – w wyniku odczuwania lęku przed ponownym odrzuceniem DDA boi się wejść w nowe relacje partnerskie. Ma trudności z nawiązywaniem trwałych relacji, często wycofuje się ze związku wtedy, kiedy miałby on szansę na przekształcenie się w coś trwalszego. W efekcie odczuwania lęku przed odrzuceniem osoba DDA nie może stworzyć własnego, satysfakcjonującego związku.
• poczucie osamotnienia – efektem lęku przed odrzuceniem jest poczucie osamotnienia. Często osoby te celowo utrzymują dystans wobec innych, co potwierdza ich przekonanie o byciu osobą samotną i skazaną na samotność. Efektem poczucia osamotnienia może być też wchodzenie w przypadkowe relacje i związki, które nie mogą się utrzymać. Tworzy się wtedy błędne koło odrzucenia i samotności.
• poczucie niskiej wartości – efektem odrzucenia przez rodziców jest poczucie niższej wartości. To dość oczywisty mechanizm, spowodowany myśleniem, że skoro rodzice nie dbają o mnie, to najwyraźniej nie jestem tego wart. Efektem poczucia niskiej wartości może być pęd ku byciu perfekcjonistą (aby zasłużyć na uznanie) lub też wycofywanie się z zadań, które mogłyby owocować porażką. W pierwszym przypadku, chęć bycia perfekcjonistą niesie ze sobą spore ryzyko zarówno podporządkowania wszystkich swoich działań wykonywaniu określonych działań (przy zachowaniu ogromnej wrażliwości na krytykę. Mówiąc wprost – osoba z niskim poczuciem wartości o tendencjach do bycia perfekcjonistą odczuwa satysfakcję tylko wtedy, kiedy inne osoby ocenią pozytywnie jej pracę. Przy krytyce (nawet obiektywnie nieuzasadnionej), poczucie niskiej wartości natychmiast wraca. Wycofywanie się z zadań powoduje zaś życiową bierność i dokonywanie wyborów, które hamują rozwój. Takie osoby mogą nawet wybierać kiepskich partnerów w przekonaniu, że „nie stać mnie na nic lepszego”.
• zamrożenie uczuć – odrzucenie owocować może również nadmierną sztywnością emocjonalną. Jest ona efektem wytworzenia się przekonania, że nie warto niczego odczuwać, gdyż i tak zostanie się zranionym. Osoby u których poczucie odrzucenia pójdzie w tą stronę, mają problemy zarówno z wyrażaniem, jak i odczuwaniem emocji.
• wyparcie potrzeb – ostatnią możliwą reakcją na odrzucenie jest wyparcie się potrzeb emocjonalnej bliskości. Ten mechanizm obronny ma za zadanie uchronić osoby przed ponownym przeżywaniem poczucia odrzucenia. Osoby te nie wchodzą w relację z innymi, gdyż mają poczucie, że „ich nie potrzebują”. Takie osoby nie umieją określić czego chcą i potrzebują, a brak możliwości uświadomienia sobie własnych pragnień owocuje niemożliwością podjęcia działań, które mogłyby zmierzać do ich realizacji. Mówiąc wprost – skoro nie wiemy czego chcemy, trudno jest do tego dążyć.

Wszystkie te reakcje na odrzucenie mogą łączyć się z sobą i wzajemnie przenikać. Dlatego też osoby DDA nie mają jednakowego obrazu swoich problemów, choć zawsze można postawić tu wspólny mianownik – brak umiejętności budowania satysfakcjonujących emocjonalnie związków.