Efekt nocebo, odwrotność placebo

Czym jest efekt placebo wiemy doskonale i choć jest efektywność niekiedy zaskakuje, to w sumie mamy do niego pozytywne nastawienie – przecież dzięki efektowi placebo można wyleczyć osobę nawet z ciężkiej choroby. Siła naszej sugestii może też jednak działać w drugą stronę i zamiast pozytywnych efektów neutralnego oddziaływania, wywoływać efekt negatywny. Taka reakcja nosi nazwę efektu nocebo.

Efekt nocebo to z łaciny „będę szkodzić” - chodzi z grubsza o to, że pacjent odczuwa negatywne efekty terapii – takie jak wymioty, biegunka, zmiany skórne i wszelakie inne dolegliwości tylko dlatego, że nie jest do terapii przekonany, bądź nie podoba mu się wygląd leku. Innymi słowy mówiąc, nie ma podstaw medycznych by lek wywoływał opisane przez pacjenta efekty negatywne, a pacjent je odczuwa.

Efekt nocebo może polegać również na zmianie (pogorszeniu się) efektywności leku u pacjenta, pod wpływem dodatkowych informacji, które otrzymał pacjent lub nawet zmiany wyglądu leku. Najczęściej wygląda to tak, że pacjent zażywa dany lek, który dobrze toleruje i który mu pomaga. Nagle, firma farmaceutyczna postanawia zmienić wygląd kapsułek - zmienia kolor lub wielkość tabletki. Osoba zażywająca lek, po zażyciu kilku tabletek o „odświeżonym” wyglądzie, zaczyna odczuwać skutki uboczne, lub wydaje się jej, że lek gorzej działa. Co ciekawe, w takim przypadku rzadko pomagają zapewnieni że test to tożsamy, identyczny lek tej samej firmy, tyle że w innym opakowaniu

Po raz pierwszy terminu efekt nocebo (a w zasadzie reakcja nocebo, użył Walter Kennedy w 1961 roku – ale tak naprawdę, historia efektu nocebo sięga czasów pierwotnych. Efekt nocebo funkcjonuje w antropologii jako śmierć voo-doo. Są to takie sytuacje, w których na wskutek klątwy czy przesądu, który głęboko wrośnie w przekonania osoby, może ona nawet umrzeć śmiercią noszącą znamiona naturalnej. Typowym przykładem śmierci voo-doo jest śmierć członka plemienia wywołana rzuceniem na niego klątwy przez czarownika konkurencyjnej wioski. Choć ze śmierci voo-doo europejczycy się śmieją, to tak naprawdę, sami efektowi nocebo podlegamy – w jednym z badań nad efektem nocebo odkryto, że kobiety które boją się zachorowania na choroby serca, czterokrotnie częściej na choroby kardiologiczne zapadają.

fot.:Kriss Szkurlatowski/SXC