Trauma w przeszłości i stres w codzienności

W efekcie doświadczenia wydarzenia traumatycznego dojść może u człowieka do pojawienia się syndromu stresu pourazowego (PTSD) lub wystąpienia depresji reaktywnej (depresja reaktywna, w odróżnieniu do endogennej jest reakcją na jakieś zdarzenie). Wiemy, że takie sytuacje powodują zwiększenie się prawdopodobieństwa wystąpienia w przyszłości zarówno chorób psychicznych jak i problemów ze zdrowiem fizycznym. Jednak nawet długotrwały stres, który nie owocuje PTSD czy depresją może spowodować zwiększenie ryzyka zaburzeń w przyszłości.

Pojedyncze zdarzenie stresowe (np. śmierć bliskiej osoby, wypadek czy utrata pracy) jest mniej szkodliwy w kontekście całego życia, niż długotrwałe narażenie na działanie stresu (dysfunkcjonalna rodzina, trudny związek, praca której się nienawidzi).

W ramach badania długotrwałego wpływu stresu na zdrowie przebadano studentów medycyny przed i po teście MCAT (test Medical College Admission Test – końcowy egzamin dla lekarzy w USA), który z założenia musi wywoływać u zdających reakcję stresową. Badanym pobrano próbki śliny przed i po teście i zbadano poziom kortyzolu w ślinie (hormon stresu) wcześniej badając ich historię życia w celu określenia czy poddani byli oni długotrwałemu działaniu stresu. Okazało się, że osoby narażone w przeszłości na stres chroniczny miały znacznie niższy poziom kortyzolu przed i po egzaminie. Dodatkowo kobiety z grupy „zestresowanych życiowo” po teście nadal utrzymywały negatywny nastrój, który w grupie kobiet nie doświadczających stresu mijał.
Badanie wykazało aberrację polegającą na tym, że stres generalnie powinien był wywołać zwiększenie poziomu kortyzolu.

Kortyzol, mimo iż jest hormonem stresu, jest nam potrzebny do codziennego radzenia sobie z trudnościami. Osoby o niskim stężeniu kortyzolu o poranku stają się szybciej zmęczone i zniechęcone. Kortyzol jest reakcją adaptacyjną organizmu. Bez niego, nie umiemy odpowiednio zareagować na stres, który nas wyniszcza. W przypadku badanych kobiet, które po doświadczeniu sytuacji traumatycznej w przeszłości cechowały się trwałym stałym obniżeniem poziomu kortyzolu, reakcję tą badacze próbują tłumaczyć reakcją adaptacyjną organizmu. Narażony na długotrwały stres organizm, aby się obronić przed negatywnymi skutkami stale podwyższonego poziomu kortyzolu, obniżył go. W efekcie, nawet po ustaniu stresora, poziom kortyzolu utrzymuje się na takim samym poziomie i nie pozwala adekwatnie reagować do sytuacji.

Badanie wykazało, że życie w stresie niesie za sobą długofalowe skutki, które utrzymują się nawet jeśli czynnik stresowy zostanie usunięty. Innymi słowy, jeśli żyjemy w ciągłym napięciu zmieniamy sobie gospodarkę hormonalną, trwale uszkadzając nasz system reagowania na stres, który ma nas bronić przed negatywnymi konsekwencjami stresu.

fot.: Paul Huang/SXC